Η Σκήτη της Αγίας Φιλοθέης και η σωτήρια παρέμβαση του 1926
Η Σκήτη της Αγίας Φιλοθέης και η σωτήρια παρέμβαση του 1926
Η σωτήρια παρέμβαση του 1926: Πώς ο αρχαιολόγος Γ. Σωτηρίου έσωσε την Κρύπτη της Αγίας Φιλοθέης παρόλο που πίστευε ότι ήταν ένα παλαιό ασκητήριο.
Οι περισσότερες σύγχρονες πηγές αναφέρουν ότι η Κρύπτη της Αγίας Φιλοθέης ανακαλύφθηκε τυχαία κατά τη διάρκεια εργασιών το 1934. Ωστόσο, ένα πολύτιμο κείμενο – ντοκουμέντο από την εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ» με ημερομηνία Φεβρουάριος του 1926 αποκαλύπτει ότι το μνημείο είχε εντοπιστεί και προστατευτεί πολύ νωρίτερα.
Το μνημείο κινδύνευε με ολοκληρωτική καταστροφή οκτώ χρόνια νωρίτερα από την επίσημη ανακάλυψή του και σώθηκε χάρη στην άμεση παρέμβαση του κορυφαίου βυζαντινολόγου Γεωργίου Α. Σωτηρίου.
Ο Γ. Σωτηρίου εμφανίζεται επιστημονικά επιφυλακτικός και αντιμετωπίζει τις πληροφορίες που κυκλοφορούσαν ως «αδέσποτες φήμες», ξεκαθαρίζοντας ότι δεν είναι ιστορικά τεκμηριωμένο αν το υπόγειο κτίσμα ήταν πράγματι η Σκήτη της Αγίας Φιλοθέης.
Όμως, δεν ρίσκαρε την καταστροφή του κτίσματος, το οποίο χαρακτήρισε «παλαιό ασκητήριο». Εκείνος ζήτησε άμεσα την ανάκληση της άδειας του εργολάβου, σώζοντας την Κρύπτη της Αγίας Φιλοθέης.
Ακολουθεί η ουσία της επιστολής του 1926 σε ελεύθερη απόδοση, φροντίζοντας να διατηρήσω το ύφος γραφής της εποχής.
Αυτή η επιστολή εστάλη στον διευθυντή της εφημερίδας « ΕΜΠΡΟΣ» από τον Γ. Σωτηρίου.
Σκήτη της Αγίας Φιλοθέης δεν είναι εξακριβωμένο ότι υπήρχε. Τουλάχιστον παράδοση τέτοια δεν διεσώθη. Αν εδόθη σχετική πληροφορία σε εσάς, είναι αδέσποτος φήμη η οποία δεν είναι δυνατόν σήμερα να υποστηριχθεί.
Ο σεβαστός ιστοριοδίφης κ. Δ. Γρ. Καμπούρογλου ο οποίος έχει μελετήσει το θέμα στα έργα του που σχετίζονται με την Αγία Φιλοθέη, όταν ρωτήθηκε μου απάντησε ότι αγνοεί και αυτός την ύπαρξη Σκήτης της Αγίας Φιλοθέης.
Σύμφωνα με τον βίο της Αγίας που έχει διασωθεί, η μοναχή Φιλοθέη, η οποία προερχόταν από αρχοντική οικογένεια των Αθηνών, ίδρυσε την Μονή του Αγίου Ανδρέα ( στη θέση αυτή βρίσκεται σήμερα το μητροπολιτικό μέγαρο).
Είχε στην περιοχή των Αθηνών μετόχι στα Πατήσια, ο ναός του οποίου διασώζεται ερειπωμένος στη θέση Λεβίδη και εντός του κτήματος Ξενάκη, εποπτευόμενος από τις υπηρεσίες.
Οι τοπικές παραδόσεις αποδίδουν στην Αγία Φιλοθέη και τον ναό του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος βρίσκεται στην κατοχή του κ. Κ. Χαροκόπου και συντηρείται καλά. Εκεί υπάρχει και τοιχογραφία της Αγίας Φιλοθέης, η οποία ανακαινίστηκε πριν από κάποια χρόνια , σε επίσης μετόχι της Φιλοθέης για αυτό και πιθανότατα η θέση αυτή ονομάστηκε Καλογρέζα.
Η Φιλοθέη, σύμφωνα με όσα λέγονται για τον βίον της, συνελήφθη από τους Τούρκους (το 1587 ή 1589) στο μετόχι των Πατησίων και εξυλοκοπήθη από αυτούς. Κατά παραδόσεις οι οποίες δεν έχουν καταγραφεί, πέθανε στο μετόχι της Καλογρέζας, όπου είναι το κτήμα του Χαροκόπου.
Η λεγόμενη σκήτη της Αγίας Φιλοθέης είναι μικρό και χαμηλό υπόγειο, θολωτό κτίσμα, δι’ αργολιθοδομής κτισμένο και χωρίς καμία διακόσμηση, κείμενον επί του λατομούμενου υψώματος, και απέχει περί τα 500 μέτρα από το κτήμα Χαροκόπου.
Στην έκθεση που συνέταξα για το υπουργείο δεν ανεκήρυξα αυτό «σπάνιον θρησκευτικόν μνημείον», εξέφρασα μόνο τη γνώμη ότι χρησιμοποιήθηκε πιθανότατα σε παλαιούς χρόνους ως ασκητήριον.
Επειδή υπάρχει φόβος να επεκταθεί ο εκβραχισμός και να αλλοιωθεί η γραφική όψη του τμήματος αυτού των Αθηνών, να καταστραφεί και το πιθανό ασκητήριο παρεκάλεσα να αρθεί η άδεια που έχει δοθεί στον εργολάβο.
Πηγή: Επιστολή – απάντηση του αρχαιολόγου Γεωργίου Α.Σωτηρίου ( Διευθυντή του Βυζαντινού Μουσείου και διακεκριμένου μέλους της Αρχαιολογικής Εταιρείας).
ΠΗΓΗ: Εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ» – Κυριακή 28 Φεβρουαρίου 1926
Γράφει : Άννα Ηλιαδάκη