«Μα δεν νυστάζει!» Τι ξεχνάμε για τον παιδικό ύπνο
Ο ύπνος δεν είναι το τελευταίο κουτάκι στο καθημερινό πρόγραμμα. Είναι βασική ανάγκη του αναπτυσσόμενου οργανισμού.
Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση στη σύγχρονη οικογενειακή ζωή.
Γνωρίζουμε πλέον πάρα πολλά για τη σημασία του ύπνου, αγοράζουμε ειδικά μαξιλάρια, παρακολουθούμε εφαρμογές, συζητάμε για την ποιότητα της ξεκούρασης και ταυτόχρονα οργανώνουμε την καθημερινότητά μας με τέτοιο τρόπο ώστε κανείς να μην προλαβαίνει πραγματικά να κοιμηθεί.
Ούτε καν τα παιδιά.
Ένα συνηθισμένο απόγευμα μπορεί να περιλαμβάνει σχολείο, μελέτη, ξένη γλώσσα, αθλητική δραστηριότητα, μετακινήσεις, μπάνιο και βραδινό. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά θέλουμε να υπάρχει ελεύθερο παιχνίδι, συζήτηση, οικογενειακός χρόνος και, φυσικά, μια υπέροχη ήρεμη ρουτίνα ύπνου.
Μέχρι να ολοκληρωθούν όλα, έχει έρθει η ώρα που κάποιοι ενήλικες αρχίζουν ήδη να σκέφτονται τον καφέ της επόμενης ημέρας.
Όταν λοιπόν ακούμε «δεν νυστάζω», τι ακριβώς σημαίνει;
Μερικές φορές σημαίνει ότι το παιδί πράγματι δεν αισθάνεται έτοιμο να κοιμηθεί. Άλλες φορές σημαίνει ότι δεν θέλει να σταματήσει μια ευχάριστη δραστηριότητα, ότι έχει ανάγκη λίγο ακόμη χρόνο μαζί μας ή ότι δυσκολεύεται να μεταβεί από μια γεμάτη ημέρα σε μια κατάσταση ηρεμίας.
Δεν μπορούμε να συμπεράνουμε πόσο ύπνο χρειάζεται ένα παιδί μόνο από το αν διαμαρτύρεται την ώρα που σβήνουν τα φώτα.
Οι ανάγκες ύπνου διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία. Σύμφωνα με τις συστάσεις που παρουσιάζει το CDC, τα παιδιά 6–12 ετών χρειάζονται συνήθως 9–12 ώρες ύπνου ανά εικοσιτετράωρο, ενώ οι έφηβοι 13–17 ετών 8–10 ώρες. Πρόκειται για γενικές συστάσεις, όχι για απαίτηση να κοιμούνται όλα τα παιδιά ακριβώς τον ίδιο αριθμό ωρών.
Ο επαρκής ύπνος συνδέεται με τη σωματική υγεία, την προσοχή, τη μάθηση και τη συναισθηματική ευεξία. Δεν αποτελεί πολυτέλεια που θα προσθέσουμε στο πρόγραμμα αν περισσέψει χρόνος.
Κι όμως, όταν ένα παιδί δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί, εκνευρίζεται εύκολα ή εμφανίζεται κουρασμένο, η πρώτη μας σκέψη δεν είναι πάντα να εξετάσουμε την ποιότητα και τη διάρκεια του ύπνου του. Συχνά αναζητούμε εξηγήσεις στη συμπεριφορά, στο κίνητρο ή στη διάθεσή του.
Φυσικά, τέτοιες δυσκολίες μπορεί να έχουν πολλούς διαφορετικούς λόγους. Ο ύπνος είναι ένας από τους παράγοντες που αξίζει να εξετάσουμε, όχι η μοναδική απάντηση για κάθε πρόβλημα.
Πρακτικά, μπορούμε να ξεκινήσουμε από κάτι λιγότερο εντυπωσιακό από μια ακόμη νέα τεχνική γονεϊκότητας: να κοιτάξουμε το πραγματικό οικογενειακό πρόγραμμα. Τι ώρα χρειάζεται να ξυπνήσει το παιδί; Πόσες ώρες ύπνου του επιτρέπει η καθημερινότητα; Πόσο χρόνο έχει πριν κοιμηθεί για να ολοκληρώσει τις βασικές του ανάγκες χωρίς βιασύνη;
Έπειτα, μπορούμε να δημιουργήσουμε μια σχετικά σταθερή βραδινή διαδικασία, προσαρμοσμένη στην ηλικία και στο παιδί. Να περιορίσουμε δραστηριότητες που παρατείνουν αδικαιολόγητα την εγρήγορση, να φροντίσουμε το περιβάλλον του ύπνου και να αντιμετωπίσουμε τις οθόνες ως έναν παράγοντα που χρειάζεται διαχείριση, χωρίς να τις παρουσιάζουμε ως αποκλειστικό υπεύθυνο για οτιδήποτε συμβαίνει μετά τις οκτώ το βράδυ.
Εξίσου σημαντικό είναι να παρατηρήσουμε τι ακριβώς χρειάζεται το παιδί κατά τη μετάβαση στον ύπνο. Κάποια παιδιά ηρεμούν με ένα βιβλίο, άλλα με λίγη κουβέντα, άλλα χρειάζονται ένα περισσότερο προβλέψιμο πρόγραμμα. Το ζητούμενο δεν είναι να εφαρμόσουμε μια αισθητικά άψογη ρουτίνα που είδαμε στο διαδίκτυο, αλλά να βρούμε τι λειτουργεί για τη δική μας οικογένεια.
Αν υπάρχουν επίμονες δυσκολίες στον ύπνο, έντονο ροχαλητό, συχνές αφυπνίσεις ή σημαντική ημερήσια υπνηλία, χρειάζεται και η συμβουλή του παιδιάτρου.
Ίσως, τελικά, η συζήτηση για τον ύπνο να μην αφορά μόνο το πώς θα πείσουμε ένα παιδί να πάει στο κρεβάτι του.
Ίσως να αφορά και το αν έχουμε οργανώσει τη ζωή του με τρόπο που να αφήνει αρκετό χώρο για να ξεκουραστεί.
Γιατί ο ύπνος δεν είναι το βραβείο που παίρνουμε αφού προλάβουμε να κάνουμε τα πάντα.
Είναι μία από τις προϋποθέσεις για να μπορούμε να τα κάνουμε.
Μάγκη Πούπλη
Σύμβουλος Γονέων με εξειδίκευση στο νευρικό σύστημα
Founder of Bonding Nest
Σχολές Γονέων: Μαθαίνοντας να μεγαλώνουμε μαζί με τα παιδιά μας