Ψεύτικα προφίλ: Οι κουκουλοφόροι του διαδικτύου δεν έχουν θέση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ο θεσμός που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη. Εκεί κρίνονται ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα, εκεί ο διάλογος πρέπει να είναι καθαρός, τεκμηριωμένος και υπεύθυνος. Δυστυχώς, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ιδιαίτερα στις δημοτικές ομάδες του Facebook, εμφανίζεται ολοένα και πιο έντονα ένα φαινόμενο που δηλητηριάζει τη δημόσια συζήτηση: τα ψεύτικα προφίλ.
Δεν μιλάμε για αθώα διαδικτυακή παρουσία. Όταν κάποιος κρύβεται πίσω από μια κατασκευασμένη ταυτότητα για να επιτεθεί σε ανθρώπους, να διαδώσει ψευδείς πληροφορίες ή να επηρεάσει την κοινή γνώμη, δεν ασκεί δικαίωμα έκφρασης. Προσπαθεί να αλλοιώσει τον δημόσιο διάλογο. Και αυτό είναι πράξη δειλίας, γιατί όποιος πιστεύει πραγματικά στις απόψεις του τις υπερασπίζεται με το πραγματικό του όνομα και αναλαμβάνει την ευθύνη των λόγων του.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι όταν τέτοια προφίλ δεν δρουν μεμονωμένα αλλά συντονισμένα. Οι ίδιες εκφράσεις, τα ίδια συνθήματα, οι ίδιες επιθέσεις στα ίδια πρόσωπα και η ίδια προσπάθεια απαξίωσης κάθε διαφορετικής άποψης δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας μαζικής αντίδρασης. Αν όμως αυτή η εικόνα είναι τεχνητά διογκωμένη από λίγους λογαριασμούς, τότε δεν έχουμε δημόσιο διάλογο αλλά απόπειρα χειραγώγησης.
Ο στόχος δεν είναι μόνο η δυσφήμηση. Είναι η πίεση. Να κουραστούν όσοι συμμετέχουν στα κοινά. Να στοχοποιηθούν δημοτικοί σύμβουλοι, εθελοντές, πρόεδροι συλλόγων, δημοσιογράφοι ή απλοί ενεργοί πολίτες μέχρι να σωπάσουν. Να δημιουργηθεί φόβος, ανασφάλεια και η αίσθηση ότι όποιος διαφωνεί θα γίνει ο επόμενος στόχος. Αυτή η τακτική δεν υπηρετεί τη δημοκρατία· την υπονομεύει.
Ακόμη σοβαρότερη είναι η προσπάθεια επηρεασμού των ίδιων των αποφάσεων. Όταν κατασκευάζεται ένα κλίμα οργής μέσω δεκάδων επιθετικών σχολίων ή συνεχών δημοσιεύσεων, επιχειρείται να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι μια επιλογή απορρίπτεται δήθεν από «όλη την κοινωνία». Οι αποφάσεις, όμως, δεν πρέπει να λαμβάνονται υπό το βάρος μιας τεχνητής διαδικτυακής κραυγής, αλλά με βάση τα πραγματικά δεδομένα, τη νομιμότητα και το συμφέρον του τόπου.
Η μεγαλύτερη επιτυχία όσων χρησιμοποιούν ψεύτικα προφίλ δεν είναι να πείσουν. Είναι να κουράσουν. Να κάνουν τους σοβαρούς ανθρώπους να αποχωρήσουν από τον δημόσιο διάλογο. Να αντικαταστήσουν τα επιχειρήματα με ύβρεις, την τεκμηρίωση με συκοφαντίες και τη συμμετοχή με τον φόβο. Εκεί βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος για την τοπική κοινωνία.
Βέβαια, δεν πρέπει να πέσουμε στην παγίδα της γενίκευσης. Δεν είναι κάθε ανώνυμο ή νέο προφίλ ψεύτικο, ούτε κάθε έντονη κριτική αποτελεί ένδειξη κακόβουλης συμπεριφοράς. Η ανωνυμία μπορεί να υπηρετεί την ιδιωτικότητα και η κριτική είναι θεμελιώδες στοιχείο της δημοκρατίας. Εκείνο που πρέπει να απομονώνεται είναι η συστηματική παραπληροφόρηση, η στοχοποίηση προσώπων, οι ύβρεις και κάθε οργανωμένη πρακτική που επιχειρεί να αλλοιώσει τον δημόσιο διάλογο.
Η κοινωνία οφείλει να πάψει να επιβραβεύει τέτοιες συμπεριφορές. Κάθε κοινοποίηση ανυπόστατης καταγγελίας, κάθε «μου αρέσει» σε συκοφαντική ανάρτηση και κάθε ανοχή στην τοξικότητα δίνει χώρο σε όσους επενδύουν στη σύγχυση και στον διχασμό. Οι διαχειριστές των ομάδων έχουν ευθύνη να εφαρμόζουν τους κανόνες με συνέπεια, ενώ οι πολίτες οφείλουν να απαιτούν αποδείξεις και όχι κραυγές.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση χρειάζεται ανθρώπους που θα έχουν το θάρρος να υπογράφουν τις απόψεις τους, να αναλαμβάνουν την ευθύνη των λόγων τους και να αντιπαρατίθενται με επιχειρήματα. Όχι ψηφιακούς κουκουλοφόρους που κρύβονται πίσω από ψεύτικες φωτογραφίες και κατασκευασμένες ταυτότητες για να διαμορφώσουν κλίμα, να εκφοβίσουν ανθρώπους και να επηρεάσουν αποφάσεις. Η απάντηση σε αυτή την πρακτική είναι μία: περισσότερο φως, περισσότερη διαφάνεια, περισσότερη ευθύνη.
Δεκάλογος: Πώς να εντοπίσετε ένα πιθανό ψεύτικο προφίλ στο Facebook
Τα ψεύτικα προφίλ δεν είναι πάντα εύκολο να εντοπιστούν. Κανένα στοιχείο από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι ένας λογαριασμός είναι ψεύτικος. Όταν όμως συνυπάρχουν αρκετές ενδείξεις, χρειάζεται προσοχή.
- Ελάχιστη προσωπική δραστηριότητα
Λίγες αναρτήσεις, ελάχιστες φωτογραφίες και σχεδόν καθόλου στοιχεία για την καθημερινότητα του χρήστη. - Πρόσφατη δημιουργία λογαριασμού
Ένας νέος λογαριασμός που εμφανίζεται ξαφνικά και δραστηριοποιείται μόνο σε ευαίσθητα θέματα θέλει έλεγχο. - Μονομερής παρουσία σε ομάδες
Σχολιάζει σχεδόν αποκλειστικά σε δημοτικές ή πολιτικές ομάδες, χωρίς φυσιολογική γενικότερη χρήση του προφίλ. - Εμμονή με συγκεκριμένα πρόσωπα
Στοχεύει συνεχώς τα ίδια άτομα ή τις ίδιες αποφάσεις, ανεξάρτητα από το θέμα της συζήτησης. - Επιθετικός λόγος
Αντί για επιχειρήματα χρησιμοποιεί ύβρεις, ειρωνείες και προσωπικές επιθέσεις για να προκαλέσει ένταση ή απλά αφήνει υπονοούμενα. - Επαναλαμβανόμενο αφήγημα
Αναπαράγει τις ίδιες κατηγορίες ή συνθήματα σε πολλές αναρτήσεις, χωρίς νέα στοιχεία ή αποδείξεις. - Αποφυγή τεκμηρίωσης
Όταν του ζητούνται διευκρινίσεις, αποφεύγει να απαντήσει ή αλλάζει θέμα. - Τεχνητό κλίμα πίεσης
Προσπαθεί να δείξει ότι «όλοι συμφωνούν» ή ότι υπάρχει μαζική αντίδραση, χωρίς πραγματική βάση. - Ύποπτη δικτύωση
Αλληλεπιδρά κυρίως με λίγους ίδιους λογαριασμούς που αλληλοϋποστηρίζονται και αναπαράγουν το ίδιο περιεχόμενο. - Στόχος η χειραγώγηση
Δεν επιδιώκει διάλογο, αλλά πρόκληση, εκφοβισμό, πόλωση και επηρεασμό της κοινής γνώμης.
Η καλύτερη άμυνα
Η καλύτερη άμυνα είναι η κριτική σκέψη. Διασταυρώνουμε πληροφορίες, αναζητούμε αξιόπιστες πηγές και δεν παρασυρόμαστε από τον θόρυβο. Στη δημοκρατία, οι απόψεις κρίνονται από τα επιχειρήματα και τα στοιχεία, όχι από την ένταση των επιθέσεων.
Κωνσταντίνος Ηλιαδάκης
Διάβασε online το νέο τεύχος του Psychiko News
PHOTO: PIXABAY