Ανάπτυξη χωρίς όρια ή ποιότητα ζωής με μέτρο;
Το άρθρο 24 του Συντάγματος και η αλλοίωση των κηπουπόλεων
Τα τελευταία χρόνια διαμορφώνεται στη χώρα μια συγκεκριμένη φιλοσοφία και πρακτική άσκησης πολεοδομικής πολιτικής, με κεντρικό άξονα την έννοια της «ανάπτυξης» και της παραγωγής οικονομικού οφέλους. Στο όνομα αυτής της ανάπτυξης, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με τη συστηματική τεχνική και θεσμική υποστήριξη του ΤΕΕ, προωθεί ρυθμίσεις γενικής εφαρμογής οι οποίες, στην πράξη, επιβαρύνουν το οικιστικό περιβάλλον και υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Η επιλογή αυτή δεν είναι ουδέτερη. Και κυρίως, δεν είναι συνταγματικά αδιάφορη.
________________________________________
Το άρθρο 24 του Συντάγματος: μια σαφής ιεράρχηση αξιών
Το άρθρο 24 του Συντάγματος δεν θέτει ως προτεραιότητα:
- την παραγωγή χρήματος,
- την αύξηση της οικοδομικής δραστηριότητας,
- ούτε τη μεγιστοποίηση του ιδιωτικού κέρδους.
Θέτει ως υπέρτατο σκοπό:
- την προστασία του φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος,
- την ποιότητα ζωής,
- και την υγεία των πολιτών, τόσο των σημερινών όσο και των μελλοντικών γενεών.
Η συνταγματική αυτή επιλογή είναι συνειδητή και ιστορικά θεμελιωμένη. Δεν είναι τεχνικός κανόνας. Είναι αξιακή δέσμευση του Κράτους.
________________________________________
Οι κηπουπόλεις ως συνειδητό πολεοδομικό και ηθικό εγχείρημα
Σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκαν και οργανώθηκαν, ήδη από τον Μεσοπόλεμο, περιοχές όπως η Φιλοθέη και το Ψυχικό. Δεν πρόκειται για τυχαίους οικισμούς ούτε για «αγορές υψηλής αξίας».
Πρόκειται για κηπουπόλεις.
Δηλαδή για περιοχές που σχεδιάστηκαν με:
- χαμηλή κάλυψη,
- περιορισμένο ύψος,
- μεγάλους ιδιωτικούς κήπους,
- άφθονο πράσινο,
- εκτεταμένους κοινόχρηστους χώρους, πλατείες, άλση.
Οι άνθρωποι που τις δημιούργησαν:
- φύτεψαν δέντρα που χρειάστηκαν δεκαετίες για να αναπτυχθούν,
- περιόρισαν το οικοδομικό τους κέρδος,
- αποδέχθηκαν μικρότερη εκμετάλλευση της γης τους,
με γνώμονα το συλλογικό συμφέρον και τη μακροπρόθεσμη ποιότητα ζωής.
Αυτή ακριβώς η επιλογή είναι που προσέδωσε στις περιοχές αυτές αξία.
________________________________________
Η αντιστροφή της λογικής: εξαργύρωση της συλλογικής αξίας
Σήμερα παρατηρείται ένα βαθύτατα προβληματικό φαινόμενο.
Κάποιοι:
- δεν δημιούργησαν αυτή την αξία,
- δεν φύτεψαν δέντρα,
- δεν περιόρισαν τη δόμηση,
- δεν συνέβαλαν στη διαμόρφωση του χαρακτήρα των περιοχών,
έρχονται εκ των υστέρων και εξαργυρώνουν την ήδη παραχθείσα συλλογική αξία, κάνοντας χρήση:
- του ΝΟΚ,
- των τροποποιήσεών του,
- και κυρίως των «παραθύρων» και των τεχνικών εξαιρέσεων που αυτός εισήγαγε.
Το αποτέλεσμα είναι γνωστό:
- κτίρια υπερμεγέθη,
- όγκοι ασύμβατοι με το περιβάλλον,
- απώλεια πρασίνου,
- σκίαση,
- επιβάρυνση υποδομών,
- αλλοίωση της φυσιογνωμίας.
Τυπικά νόμιμα.
Ουσιαστικά καταστροφικά.
________________________________________
Η θεσμική σύγκρουση: Ανάπτυξη χωρίς όρια ή Σύνταγμα με περιεχόμενο;
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η σύγκρουση.
Από τη μία πλευρά:
- μια λογική ανάπτυξης που μετριέται σε τετραγωνικά, όγκους και οικονομικά μεγέθη.
Από την άλλη:
- το άρθρο 24 του Συντάγματος,
- η έννοια της φέρουσας ικανότητας,
- η προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος ως δημόσιου αγαθού.
Το Σύνταγμα δεν επιτρέπει:
να υποβαθμίζεται το περιβάλλον για να παραχθεί περισσότερο χρήμα.
Ούτε επιτρέπει:
να αλλοιώνεται ο χαρακτήρας οικισμών χωρίς ειδικό, τεκμηριωμένο και δημοκρατικό χωρικό σχεδιασμό.
________________________________________
Επίλογος: Η ευθύνη των πολιτών και των θεσμών
Η υπεράσπιση περιοχών όπως η Φιλοθέη και το Ψυχικό δεν είναι συντεχνιακή, ούτε ταξική, ούτε αναχρονιστική.
Είναι:
- υπεράσπιση της συνταγματικής τάξης,
- υπεράσπιση της ποιότητας ζωής,
- υπεράσπιση του δικαιώματος των πόλεων να έχουν μέτρο, ανάσα και μνήμη.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει ανάπτυξη.
Το ερώτημα είναι ποια ανάπτυξη, για ποιους και με ποιο κόστος.
Και αυτό είναι ερώτημα βαθιά πολιτικό, νομικό και ηθικό.
Κ. Γιαβάσογλου
Διάβασε το Αφιέρωμα για τα 2 χρόνια ΣΥΜΜΕΤΕΧΩ στο νέο τεύχος του Psychiko News.