Τα μυστικά της Αρχαίας Ελλάδας αποκαλύπτονται: το Έργον της Αρχαιολογικής Εταιρείας
Ένας από τους πιο παλιούς επιστημονικούς φορείς της χώρας, η εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία, παρουσίασε την Κυριακή 24 Μαΐου 2026 το πλούσιο Έργο του για το έτος 2025. Ο Γενικός Γραμματέας του ιδρύματος, Δρ. Νικόλαος Καλτσάς, στην ανοιχτή για το κοινό ομιλία του στο Μέγαρο της Εταιρείας, μετέφερε τους παρευρισκόμενους στο, ως επί το πλείστον, κρυμμένο μακρινό παρελθόν της Ελλάδας. Στην καθιερωμένη ετήσια αναφορά ενημέρωσε για το ανασκαφικό έργο, αλλά και για άλλες επιστημονικές δράσεις του ιδρύματος.
Διενεργήθηκαν συνολικά 11 ανασκαφές σε πολλά μέρη της ελληνικής επικράτειας, από την βόρεια Ελλάδα έως την Κρήτη, καθώς και εργασίες που σχετίζονται με προηγούμενες ανασκαφικές δραστηριότητες στην Βοιωτία (Γλας), την Σ
Στα Αστέρια Γλυφάδας Αττικής ανασκάφηκαν εργαστηριακοί χώροι, τμήματα νεκροταφείων, αλλά και – για πρώτη φορά στην πολυετή αυτή ανασκαφή – οικιστικά κατάλοιπα της πρωτοελλαδικής εποχής. Στην ‘Ικλαινα στην Μεσσηνία, ένα διοικητικό κέντρο της Μυκηναϊκής εποχής, διαπιστώθηκε η ύπαρξη αρχείου, ενώ στην αρχαία Θουρία, πλησίον της Καλαμάτας, ερευνήθηκε το κοίλο του θεάτρου της πόλης. Ανασκαφικές έρευνες έγιναν και στο Ιερό του Απόλλωνα Αμυκλαίου στις Αμύκλες στην Λακωνία, στην αρχαία Σικυώνα στην Κορινθία και στον προϊστορικό οικισμό του Ντικιλί Τας Φιλίππων, στη Μακεδονία.
Ερευνήθηκαν επίσης το ιερό της αρχαίας πόλης στο λόφο του Αγίου Ανδρέα Σίφνου, όπου αποκαλύφθηκε η ύπαρξη λατρείας ήδη σε μυκηναϊκή εποχή, και το υπαίθριο ιερό λατρείας και δρώμενων του νεολιθικού οικισμού στον Στρόφιλα Άνδρου. Στην Κρήτη συνεχίστηκαν οι ανασκαφές στο μινωικό ανάκτορο στη Τουρκογειτονιά Αρχανών και στην αρχαία πόλη Λύκτο, όπου ερευνήθηκε και μια πρωτοβυζαντινή βασιλική, καθώς και στο νεκροταφείο και στους αποθηκευτικούς χώρους της μινωικής εποχής στην Κουμάσα.
Συνεργείο ανασκαφής του Δ. Καμπούρογλου στην Ιερά Οδό / Μονή Δαφνίου, 1891
(Φωτογραφία: Αρχείο Αρχαιολογικής Εταιρείας)
Μετά από τις ανασκαφικές έρευνες παρουσιάστηκαν τα καινούρια δημοσιεύματα της Εταιρείας, δηλαδή οι τόμοι των 4 περιοδικών και της σειράς μονογραφιών, τα οποία είτε δημοσιεύουν τα αποτελέσματα των ανασκαφών της Εταιρείας είτε προβάλλουν άλλες μελέτες αρχαιολογικές ή ιστοριοδιφικές. Επίσης αναφέρθηκαν οι επιστημονικές και άλλες εκδηλώσεις, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στο Μέγαρο της Εταιρείας, η βιβλιαγορά, όπως και η συμβολή των δωρητών. Στο τέλος έγινε και σύντομη αναφορά στο πλούσιο αρχείο της Εταιρείας, το οποίο περιέχει μεταξύ άλλων ανασκαφικά ημερολόγια, έγγραφα που σχετίζονται με τα αρχαιολογικά μνημεία και την ιστορία της αρχαιολογίας στην Ελλάδα, σχέδια και φωτογραφικό υλικό. Αναφέρθηκε και ο εμπλουτισμός της Βιβλιοθήκης, της μεγαλύτερης ελληνικής αρχαιολογικής βιβλιοθήκης, η οποία εξυπηρετεί ερευνητές, φοιτητές και ιστοριοδίφες από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Η Αρχαιολογική Εταιρεία ιδρύθηκε μόλις λίγα χρόνια μετά την δημιουργία του Ελληνικού κράτους, συγκεκριμένα το 1837, με στόχο την διάσωση, προστασία και διερεύνηση των αρχαιοτήτων και αρχαιολογικών μνημείων της Ελληνικής επικράτειας. Τον 19ο αιώνα, στενά συνδεδεμένη με την τότε υποτυπώδη αρχαιολογική υπηρεσία του κράτους, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην μέριμνα και έρευνα των αρχαιολογικών μνημείων και ευρημάτων της χώρας.
Επίδαυρος, Θέατρο. Στα αριστερά ο Γενικός Γραμματέας (1895-1909, 1912-1920) της Αρχαιολογικής Εταιρείας, ο Παναγιώτης Καββαδίας, μαζί με επίσημους επισκέπτες (Φωτογραφία: Αρχείο Αρχαιολογικής Εταιρείας)
Στους σχεδόν δύο αιώνες ύπαρξής της, διενήργησε εκατοντάδες ανασκαφές όχι μόνο στην Αθήνα (Ακρόπολη και πρόποδες, Ρωμαϊκή Αγόρα [φωτ. 1], Αρχαία Αγορά, Βιβλιοθήκη του Αδριανού, Κεραμεικός, Ολυμπείον κ.λπ.) και στην Αττική (π.χ. Πειραιάς, Σούνιο, Μονή Δαφνίου – Ιερά Οδός [φωτ. 2], Ελευσίνα, Βραυρώνα, Μαραθώνας, Ραμνούς, Ωρωπός), αλλά σε όλη σχεδόν την ελληνική επικράτεια. Οι πιο γνωστές είναι οι Μυκήνες, η Επίδαυρος [φωτ. 3], η Μεσσήνη, η Καστροπολιτεία του Μυστρά στην Πελοπόννησο, το Σέσκλο και η Νέα Αγχίαλος στην Μαγνησία, ο Θέρμος στη Αιτωλία, η Δωδώνη, η Εφύρα και η Νικόπολις στην Ήπειρο, το Δίον και η Βεργίνα στη Μακεδονία, το Ακρωτήρι στη Σαντορίνη καθώς και το Ιδαίον Άντρον στη Κρήτη. Το 1921-1922 πραγματοποιήθηκαν ανασκαφικές έρευνες και στη Μικρά Ασία (Έφεσος, Κλαζομενές).
Χώρος της Αρχαίας Αγοράς μετά τις κατεδαφίσεις (Φωτογραφία: Φωτοαρχείο Ι. Τραυλού,
Αρχείο Αρχαιολογικής Εταιρείας)
Ανέλαβε πολλές αναστηλώσεις, π.χ. στην Ακρόπολη Αθηνών και στο Μυστρά στην Λακωνία, καθώς και την αποκατάσταση του Τύμβου των πεσόντων Αθηναίων στον Μαραθώνα. Άγνωστο στο ευρύτερο κοινό είναι επίσης, ότι τα πιο κεντρικά σημεία της αρχαίας Αθήνας, η Ακρόπολη και ο χώρος της Αρχαίας Αγοράς [φωτ. 4], αλλά και άλλες περιοχές με αρχαιότητες εντός και εκτός Αθηνών καθαρίστηκαν και απελευθερώθηκαν από τα κτίσματα της Τουρκοκρατίας και του 19ου αιώνα χάριν στη δράση της Αρχαιολογικής Εταιρείας. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να μπορούν να γίνουν ανασκαφικές έρευνες και αναστηλώσεις και να προβάλλονται τελικά οι αρχαιολογικοί χώροι στο κοινό, όπως τους βλέπουμε σήμερα με κορυφαία την Ακρόπολη με τα παγκοσμίου φήμης κλασικά οικοδομήματά της.
Γράφει ο Δρ. Martin Schaefer.
Διεύθυνση του ιστότοπου: www.archetai.gr
Για τις ανασκαφές βλ. τον διαδραστικό χάρτη εδώ!
Ευχαριστούμε θερμά την κυρία Ιωάννα Νίνου, διευθύντρια του Αρχείου της Αρχαιολογικής Εταιρείας, για την παραχώρηση φωτογραφιών και την άδεια δημοσίευσής τους.
Κεντρική Φωτογραφία: Ρωμαϊκή Αγορά με το Ωρολόγιο του Ανδρονίκου Κυρρήστου, 1910 (Πύργο των Ανέμων) (Φωτογραφία: Αρχείο Αρχαιολογικής Εταιρείας)