Μελί, Μνήμες από την Μικρά Ασία
Τι κοινό έχουν οι Οινούσσες, η Χίος, η Ικαρία, η Θεσσαλονίκη, ο Άγιος Κωνσταντίνος Φθιώτιδας, η Θήβα, τα Μέγαρα, η Νέα Ερυθραία και το Χαλάνδρι στην Αθήνα με το Ν.Ψυχικό; Σε όλα αυτά τα μέρη εγκαταστάθηκαν Έλληνες από το Μελί στην χερσόνησο του Καράβουρνου, όταν έγινε ο οριστικός ξεριζωμός των Ελλήνων της Μικρά Ασίας το 1922. Και οι πρόγονοί μου ήρθαν … .
Οι πρόγονοί μου ήρθαν στο Ν. Ψυχικό από το Μελί της Ιωνικής γης. Μιας περιοχής που γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη, ταυτόχρονα όμως διωγμούς και πολλές καταστροφές. Οι Μελιώτες πάντα ξεκινούσαν από την αρχή. Ήρθαν στην Μητέρα Ελλάδα, όμως πίστευαν ότι ήταν μια προσωρινή κατάσταση αφού περίμεναν ότι θα γυρίσουν πίσω. Ποτέ όμως δεν έγινε αυτό.
Το Μελί ήταν το Ελληνοχώρι της Μικρά Ασίας, στην χερσόνησο της Ερυθραίας, απέναντι ακριβώς από τη Χίο και τις Οινούσσες κοντά στα μικρασιατικά παράλια. Αυτό που χαρακτήριζε το χωριό ήταν ότι ο πληθυσμός ήταν αμιγώς ελληνικός, δηλαδή δεν υπήρχε ούτε ένας κάτοικος που να είναι Τούρκος.
Η ιστορία της χερσονήσου της Ερυθραίας χαρακτηρίζεται από συνεχείς μετακινήσεις πληθυσμών και όσον αφορά το Μελί η επικρατέστερη άποψη είναι ότι ιδρύθηκε από Χιώτες από τα Καρδάμυλα της Χίου, στα τέλη του 17 ου αιώνα. Το 1822 στο χωριό έφτασαν πρόσφυγες από τη Χίο, ενώ στη Χίο αρχικά κατέφυγαν οι Μελιώτες το 1922 όταν έγινε η μικρασιατική καταστροφή και στη συνέχεια έφτασαν και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Αυτό έγινε και με τους δικούς μου προγόνους οι οποίοι αρχικά έμειναν στην Χίο, άλλωστε έχουμε συγγενείς εκεί.
Οι Μελιώτες ήταν γνήσιοι Έλληνες , πατριώτες οι οποίοι σε μόνιμη βάση είχαν εξαιρετικά άσχημες σχέσεις με τους Τούρκους και δεν έχαναν ευκαιρία να εκφράσουν τα εθνικά τους αισθήματα. Έτσι κατά τον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο αρνήθηκαν να καταταγούν στον τουρκικό στρατό και πολλοί έφυγαν εθελοντές στην Μακεδονία.
Το 1914 – 1915 λόγω της άρνησής τους να καταταγούν στον τουρκικό στρατό υπέστησαν τον πρώτο διωγμό . Αναφέρεται ότι ήδη από το 1900 αναγκάζονται να εγκαταλείψουν το Μελί λόγω τουρκικών πιέσεων. Επιστρέφουν το 1919 και εγκαταλείπουν την πατρίδα τους οριστικά με την Μικρασιατική Καταστροφή το 1922. Να αναφέρω ότι οι κάτοικοι το 1922 ήταν περίπου 2500. Ενδιάμεσα, δηλαδή μεταξύ 1914-1922 αναφέρεται μια εσωτερική μετακίνηση –διωγμός, καθώς πολλοί Μελιώτες μεταφέρθηκαν στο εσωτερικό της Μ. Ασίας στα Τάγματα Εργασίας [Αμελέ Ταμπουρού]. Αξιοσημείωτο είναι ότι η μοναδική οδός διαφυγής για τους Μελιώτες ήταν η θάλασσα και κάποια μικρά ενδιάμεσα νησάκια που τους βοήθησαν να περάσουν στην Χίο και τις Οινούσσες.
Οι Μελιώτες είναι εξαιρετικά ανοιχτόκαρδοι άνθρωποι και θρησκευόμενοι. Τα έθιμά τους είναι υπέροχα και πολλά από αυτά τα τηρούμε και εμείς αφού μεταφέρθηκαν από γενιά σε γενιά. Ένα από τα πολλά έθιμα που το τηρώ και εγώ ακόμα, είναι ότι ανήμερα της Πρωτοχρονιάς ο νοικοκύρης του σπιτιού έβγαινε από το σπίτι γέμιζε ένα ποτήρι νερό από μία βρύση και το έφερνε ‘αμίλητος’ στο σπίτι λέγοντας μία ευχή και καλοσωρίζοντας το νέο έτος . Ένα άλλο έθιμο ήταν ότι η νοικοκυρά που μαγείρευε κάτι ιδιαίτερο, όπως ένα γλυκό τοποθετούσε έξω από την πόρτα ένα άσπρο μαντήλι που σήμαινε ότι καμία γειτόνισσα δεν έπρεπε να πάει εκείνη την ώρα στο σπίτι για να μην ‘ ματιάσει’ το γλυκό. Την Μεγάλη Εβδομάδα όλοι φορούσαν σκούρα ρούχα και όλα ήταν πένθιμα. Οι γυναίκες την Μ. Τετάρτη μοιρολογούσαν τον Χριστό ,ενώ την Μ. Πέμπτη μάζευαν τα πούλουδα για τον Επιτάφιο ,δηλαδή τα λουλούδια. Αυτή τη λέξη την χρησιμοποιούσε ακόμα και η μητέρα μου. Η Μ. Παρασκευή ήταν ημέρα πένθους και έμεναν νηστικοί όλη μέρα. Κάποιοι έτρωγαν το βράδυ. Στην οικογένεια της γιαγιάς μου δεν έτρωγαν τίποτα, ενώ εκείνη τηρούσε το έθιμο ακόμα και εδώ στο Ν. Ψυχικό και όλη την ήμερα έπινε νερό αραιωμένο με λίγο ξύδι. Βλέπουμε λοιπόν, πώς ήρθαν τα έθιμα από εκεί, πέρασαν μέσα στις γενιές και οι άνθρωποι ακόμα και εδώ τα τηρούσαν.
Το χωριό είχε τρεις μεγάλες εκκλησίες . Τον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο , την Αγία Παρασκευή και τους Αγίους Αναργύρους. Ο προστάτης τους ήταν ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος . Η εικόνα του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου που βλέπουμε στην φωτογραφία βρίσκεται στον Οικισμό Ν. Μελί στα Μέγαρα . Εκεί πήγε ένας μεγάλος αριθμός από Μελιώτες μετά την καταστροφή. Η πορεία που ακολούθησαν οι δικοί μου πρόγονοι ήταν Μελί, Οινούσσες, Χίος . Από εκεί κάποιοι πήγαν Χαλάνδρι, Ν. Ερυθραία, Ν. Ψυχικό, Μέγαρα. Γενικά γνωρίζω ότι ένας μεγάλος αριθμός πήγε στα Μέγαρα και ίδρυσαν τον οικισμό Ν. Μελί.
Το Μελί ήταν ένα χωριό με όμορφα διώροφα σπίτια με υδραγωγείο, αλυκές, νερόμυλο. Εξατάξιο Δημοτικό και Παρθεναγωγείο. Οι Μελιώτες παρήγαγαν σταφίδα, μέλι και μετάξι.
Διοικητικά ανήκε στον καζά του Καραβουρνίου και άρα στην Σμύρνη , όπου άκμαζε η εμπορική δραστηριότητα των Μελιωτών. Εκκλησιαστικά υπάγονταν στην μητρόπολη Κρήνης.
Μνημονεύουμε τους Μελιώτες, που μετά την μικρασιατική καταστροφή εγκαταστάθηκαν στα Μέγαρα, το Χαλάνδρι ,το Νέο Ψυχικό , αλλά και σε διάφορα μέρη της Ελλάδας διατηρώντας την πολιτιστική τους κληρονομιά και μεταφέροντας τα ήθη και έθιμά τους.
Το Μελί της Ερυθραίας, το Ελληνοχώρι του Μίμαντα δεν ξεχάστηκε, αλλά τώρα πια ζει μέσα από τα μελιώτικα τραγούδια και τα έθιμα των απογόνων της Ελληνικής Ερυθραίας γης!
Υ.Γ. Οι φωτογραφίες που παρατίθενται προέρχονται από τον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου που βρίσκεται στον οικισμό Ν. Μελί στα Μέγαρα . Θερμές ευχαριστίες στον ιερέα του ναού π. Ιωάννη.
Στην μνήμη της αγαπημένης μου γιαγιάς Άννας.
Γράφει η Άννα Ηλιαδάκη